انواع آرتریت؛ آشنایی با شایع‌ترین انواع التهاب و بیماری‌های مفصلی

درد، خشکی یا تورم مفاصل همیشه به معنای یک بیماری مشخص نیست. بسیاری از افراد با شنیدن واژه «آرتریت» تصور می‌کنند که این اصطلاح نام یک بیماری واحد است؛ در حالی که آرتریت عنوانی کلی برای مجموعه بزرگی از بیماری‌های درگیرکننده مفاصل و بافت‌های اطراف آن‌هاست. بیش از ۱۰۰ نوع بیماری در گروه آرتریت قرار می‌گیرند و علت، علائم و روش درمان آن‌ها می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.

واژه Arthritis در معنای تحت‌اللفظی به «التهاب مفصل» اشاره دارد. مفصل محل اتصال دو استخوان است و ساختارهایی مانند غضروف، کپسول مفصلی، غشای سینوویال، رباط‌ها و بافت‌های اطراف در عملکرد صحیح آن نقش دارند. ایجاد التهاب یا آسیب در هر یک از این ساختارها می‌تواند باعث درد، محدودیت حرکتی، تورم یا خشکی مفصل شود.

شناخت انواع آرتریت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برای مثال درمان آرتروز زانو با درمان آرتریت روماتوئید یا نقرس یکسان نیست. به همین دلیل، تشخیص دقیق نوع بیماری پیش از شروع درمان ضروری است.

علائم آرتریت چیست؟

علائم آرتریت بسته به نوع بیماری، سن بیمار، مفصل درگیر و شدت آسیب متفاوت است. با این حال، درد و خشکی مفصل از علائم شایع محسوب می‌شوند و در برخی انواع بیماری، قرمزی، گرمی و تورم مفصل نیز دیده می‌شود.

مهم‌ترین علائم احتمالی آرتریت عبارت‌اند از:

• درد یک یا چند مفصل
• خشکی و سفتی مفصل
• تورم اطراف مفصل
• کاهش دامنه حرکتی
• احساس گرما در ناحیه مفصل
• قرمزی پوست اطراف مفصل
• دشواری در راه رفتن یا انجام فعالیت‌های روزانه
• درد پس از فعالیت یا استراحت طولانی
• ضعف عملکردی اندام

در برخی انواع التهابی آرتریت، علائم فقط به مفاصل محدود نمی‌شوند. بیماری ممکن است پوست، چشم‌ها یا سایر اندام‌های بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

انواع آرتریت کدام‌اند؟

طبقه‌بندی آرتریت بسیار گسترده است. با این حال، برخی انواع آن شیوع یا اهمیت بالینی بیشتری دارند. آرتروز، آرتریت روماتوئید، نقرس، آرتریت پسوریاتیک، اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت واکنشی و آرتریت ایدیوپاتیک جوانان از شناخته‌شده‌ترین انواع آرتریت هستند.

در ادامه با مهم‌ترین انواع این بیماری آشنا می‌شویم.

۱. آرتروز یا استئوآرتریت؛ شایع‌ترین نوع آرتریت

استئوآرتریت (Osteoarthritis) که در زبان عمومی بیشتر با نام آرتروز شناخته می‌شود، شایع‌ترین نوع آرتریت است. در این بیماری، بافت‌های مفصل به‌تدریج دچار تغییر و آسیب می‌شوند. آرتروز اغلب دست‌ها، زانوها، لگن، گردن و قسمت پایین کمر را درگیر می‌کند.

در گذشته آرتروز صرفاً نتیجه «ساییدگی مفصل» در نظر گرفته می‌شد؛ اما امروزه مشخص است که فرایند بیماری پیچیده‌تر است و تغییرات غضروف، استخوان و سایر بافت‌های مفصل در ایجاد آن نقش دارند.

علائم آرتروز

درد مفصل یکی از مهم‌ترین علائم آرتروز است. این درد ممکن است هنگام فعالیت افزایش پیدا کند. خشکی کوتاه‌مدت مفصل پس از استراحت یا بی‌حرکتی نیز در افراد مبتلا دیده می‌شود.

سایر علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• کاهش انعطاف‌پذیری مفصل
• تورم
• محدودیت حرکتی
• احساس صدا یا اصطکاک هنگام حرکت
• دشواری در انجام فعالیت‌های روزانه

آرتروز زانو یکی از مشکلات شایع ارتوپدی است. انتخاب درمان به شدت آسیب مفصل، سن بیمار، میزان درد و محدودیت حرکتی بستگی دارد. در مراحل مختلف ممکن است درمان‌های غیرجراحی، فیزیوتراپی، کنترل وزن، دارودرمانی و در موارد پیشرفته‌تر جراحی تعویض مفصل مورد بررسی قرار گیرد.

۲. آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی

آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis) یک بیماری خودایمنی است. در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های سالم بدن حمله می‌کند. در آرتریت روماتوئید، این فرایند می‌تواند باعث التهاب، درد و آسیب مفاصل شود.

این بیماری با آرتروز تفاوت اساسی دارد. آرتروز عمدتاً با تغییر و تخریب تدریجی بافت‌های مفصل ارتباط دارد، در حالی که در آرتریت روماتوئید، اختلال عملکرد سیستم ایمنی نقش اصلی را ایفا می‌کند.

علائم آرتریت روماتوئید

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• درد چند مفصل
• تورم مفاصل
• خشکی مفصلی
• احساس خستگی
• گاهی تب

آرتریت روماتوئید ممکن است چندین مفصل را درگیر کند و تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد. کنترل التهاب می‌تواند به کاهش آثار مخرب بیماری بر مفاصل کمک کند.

۳. نقرس؛ آرتریت ناشی از تجمع کریستال‌های اسید اوریک

نقرس (Gout) نوعی آرتریت التهابی است که در اثر تجمع کریستال‌های اسید اوریک در مفصل ایجاد می‌شود. حملات نقرس معمولاً به شکل دوره‌ای رخ می‌دهند و اغلب مفصل شست پا یا سایر مفاصل اندام تحتانی را درگیر می‌کنند.

علائم نقرس

حمله نقرس ممکن است با درد شدید و ناگهانی آغاز شود. مفصل درگیر می‌تواند متورم، گرم و بسیار حساس شود.

ویژگی مهم نقرس این است که بیمار ممکن است بین حملات، دوره‌هایی بدون علامت داشته باشد. با این حال، عدم درمان مناسب می‌تواند باعث تکرار حملات و ایجاد مشکلات مفصلی شود.

تشخیص نقرس صرفاً بر اساس درد شست پا انجام نمی‌شود. پزشک ممکن است بر اساس شرح حال، معاینه، آزمایش‌ها و در شرایط لازم بررسی مایع مفصلی، بیماری را ارزیابی کند.

۴. آرتریت پسوریاتیک

آرتریت پسوریاتیک (Psoriatic Arthritis) نوعی بیماری التهابی است که می‌تواند در افراد مبتلا به پسوریازیس ایجاد شود. این بیماری علاوه بر مفاصل، ممکن است نواحی اتصال تاندون‌ها و سایر بافت‌ها به استخوان را نیز درگیر کند.

پسوریازیس معمولاً با ضایعات پوستی مشخص همراه است؛ اما زمان بروز علائم پوستی و مفصلی در همه بیماران یکسان نیست.

نشانه‌های احتمالی آرتریت پسوریاتیک

• درد و تورم مفاصل
• خشکی مفصل
• تورم انگشتان دست یا پا
• درد در محل اتصال تاندون به استخوان
• علائم پوستی پسوریازیس
• تغییرات ناخن

تشخیص افتراقی این بیماری از سایر انواع آرتریت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان آن باید بر اساس ماهیت التهابی بیماری و شرایط فرد انجام شود.

۵. اسپوندیلیت آنکیلوزان؛ آرتریت التهابی ستون فقرات

اسپوندیلیت آنکیلوزان (Ankylosing Spondylitis) نوعی آرتریت است که باعث التهاب مفاصل و رباط‌های ستون فقرات می‌شود. مفاصل محیطی مانند زانو، مچ پا و لگن نیز ممکن است درگیر شوند.

در موارد شدید، التهاب طولانی‌مدت می‌تواند باعث جوش خوردن برخی مهره‌ها و کاهش انعطاف‌پذیری ستون فقرات شود.

علائم اسپوندیلیت آنکیلوزان

یکی از علائم مهم این بیماری درد و خشکی ستون فقرات است. برخی بیماران دوره‌های خفیف و متناوب درد دارند، در حالی که در گروهی دیگر درد و کاهش انعطاف‌پذیری شدیدتر است.

درد التهابی ستون فقرات ممکن است از نظر الگوی بروز با کمردردهای مکانیکی یا مشکلات دیسک متفاوت باشد. به همین دلیل، هر کمردردی را نباید دیسک کمر یا سیاتیک تلقی کرد.

۶. آرتریت واکنشی

آرتریت واکنشی (Reactive Arthritis) نوعی التهاب مفصلی است که در ارتباط با عفونت در بخشی از بدن ایجاد می‌شود. در این بیماری، علائم مفصلی می‌توانند پس از عفونت ظاهر شوند. در برخی افراد علائم طی چند هفته یا چند ماه کاهش پیدا می‌کنند.

بیمار ممکن است علاوه بر درد و تورم مفصل، علائم دیگری مانند التهاب چشم یا درگیری دستگاه ادراری داشته باشد.

وجود سابقه عفونت اخیر یکی از اطلاعات مهمی است که باید هنگام بررسی درد و التهاب مفصل به پزشک گفته شود.

۷. آرتریت ایدیوپاتیک جوانان

آرتریت تنها بیماری افراد سالمند نیست. کودکان نیز ممکن است به بیماری‌های التهابی مفصل مبتلا شوند.

آرتریت ایدیوپاتیک جوانان یا JIA شایع‌ترین شکل آرتریت مزمن در کودکان است. این اصطلاح مجموعه‌ای از چند بیماری را شامل می‌شود و علائم آن ممکن است شامل درد، تورم، گرمی، خشکی و کاهش حرکت مفصل باشد.

در برخی انواع JIA، چشم‌ها نیز ممکن است درگیر شوند. به همین دلیل، بعضی کودکان مبتلا به این بیماری به معاینات منظم چشم‌پزشکی نیاز دارند.

۸. آرتریت عفونی

در آرتریت عفونی یا سپتیک، عامل میکروبی می‌تواند مستقیماً مفصل را درگیر کند. این وضعیت با آرتریت واکنشی تفاوت دارد؛ در آرتریت واکنشی عفونت در بخش دیگری از بدن با واکنش التهابی مفصل ارتباط دارد، در حالی که در آرتریت عفونی، عفونت مستقیماً بافت مفصل را درگیر می‌کند.

تأخیر در درمان برخی عفونت‌های مفصلی می‌تواند به مفصل آسیب وارد کند. بنابراین این وضعیت را نباید مانند یک درد مفصلی معمولی مدیریت کرد.

تفاوت آرتروز و آرتریت چیست؟

یکی از پرسش‌های رایج بیماران تفاوت آرتروز و آرتریت است.

در واقع آرتریت یک اصطلاح کلی برای گروه بزرگی از بیماری‌های مفصلی است و آرتروز یا استئوآرتریت یکی از انواع آرتریت محسوب می‌شود.

در آرتروز، بافت‌های مفصل به‌تدریج دچار آسیب و تغییر می‌شوند. اما در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید، فرایند خودایمنی و التهاب نقش اصلی دارد. در نقرس، تجمع کریستال‌های اسید اوریک عامل مهم بیماری است و در آرتریت عفونی، عفونت در ایجاد التهاب مفصل نقش دارد.

چگونه نوع آرتریت تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص انواع آرتریت معمولاً با بررسی شرح حال و سابقه خانوادگی، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز تصویربرداری و آزمایش‌های آزمایشگاهی انجام می‌شود.

پزشک ممکن است به موارد زیر توجه کند:

• کدام مفصل درد دارد؟
• یک مفصل یا چند مفصل درگیر هستند؟
• درد ناگهانی شروع شده یا تدریجی؟
• آیا مفصل متورم و گرم است؟
• خشکی صبحگاهی چقدر طول می‌کشد؟
• فعالیت باعث افزایش یا کاهش علائم می‌شود؟
• بیمار سابقه آسیب یا جراحی دارد؟
• علائم پوستی وجود دارد؟
• سابقه عفونت اخیر مطرح است؟
• بیماری‌های خودایمنی در بیمار یا خانواده وجود دارند؟

تصویربرداری

رادیوگرافی یا عکس ساده یکی از روش‌های رایج بررسی مفاصل است. در شرایط مختلف ممکن است از روش‌های تصویربرداری دیگر نیز استفاده شود.

نوع تصویربرداری باید بر اساس مفصل درگیر و تشخیص احتمالی انتخاب شود.

آزمایش خون

آزمایش خون در برخی انواع آرتریت اهمیت بیشتری دارد. بررسی شاخص‌های التهاب یا برخی نشانگرهای مرتبط با بیماری‌های خودایمنی ممکن است به فرایند تشخیص کمک کند.

با این حال، نتیجه یک آزمایش به‌تنهایی همیشه تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند و باید همراه با علائم و یافته‌های معاینه تفسیر شود.

درمان انواع آرتریت چگونه انجام می‌شود؟

درمان آرتریت به نوع بیماری و نیازهای فردی بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل داروهای بدون نسخه، فیزیوتراپی، داروهای تجویزی و در موارد لازم جراحی باشد.

به همین دلیل نمی‌توان یک نسخه درمانی واحد برای تمام بیماران مبتلا به درد مفصل ارائه کرد.

درمان‌های غیرجراحی

بسته به نوع بیماری و شرایط بیمار، درمان غیرجراحی ممکن است شامل مواردی مانند اصلاح فعالیت، تمرینات مناسب، فیزیوتراپی، کنترل وزن، محافظت از مفصل و دارودرمانی باشد.

در برخی مشکلات مفصلی، روش‌های تزریقی داخل مفصل نیز ممکن است پس از بررسی شرایط بیمار مورد توجه قرار گیرند.

جراحی

در برخی بیماران، آسیب مفصل به مرحله‌ای می‌رسد که درمان‌های غیرجراحی پاسخ کافی ایجاد نمی‌کنند و درد یا محدودیت حرکتی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر قابل توجهی می‌گذارد.

برای مثال، در بعضی بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته، جراحی تعویض مفصل ممکن است پس از ارزیابی دقیق مطرح شود.

تصمیم برای جراحی تنها بر اساس مشاهده آرتروز در عکس رادیولوژی گرفته نمی‌شود. شدت درد، میزان محدودیت حرکتی، شرایط عمومی بیمار و پاسخ به درمان‌های قبلی باید هم‌زمان ارزیابی شوند.

آیا می‌توان از آرتریت پیشگیری کرد؟

امکان پیشگیری کامل از تمام انواع آرتریت وجود ندارد. برخی بیماری‌ها با عوامل ژنتیکی یا اختلالات سیستم ایمنی ارتباط دارند.

با این حال، بعضی عوامل قابل اصلاح می‌توانند بر خطر ابتلا به مشکلات مفصلی تأثیر داشته باشند. اضافه‌وزن یا چاقی، آسیب‌های مفصلی، برخی فعالیت‌های تکراری آسیب‌زا و سیگار از عوامل قابل اصلاح مرتبط با افزایش احتمال برخی انواع آرتریت هستند.

حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی متناسب، محافظت از مفاصل و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم مداوم می‌تواند در مدیریت سلامت مفاصل مؤثر باشد.

چه زمانی برای درد مفصل باید به پزشک مراجعه کنیم؟

هر درد کوتاه‌مدت مفصلی الزاماً نشانه آرتریت نیست. فعالیت شدید، آسیب‌های خفیف یا فشار موقت بر مفصل نیز می‌توانند باعث درد شوند.

اما در صورت وجود درد مداوم، تورم، خشکی قابل توجه، کاهش دامنه حرکت یا اختلال در فعالیت‌های روزانه، بررسی پزشکی توصیه می‌شود.

تشخیص زودتر نوع آرتریت می‌تواند امکان انتخاب مسیر درمانی مناسب‌تر و در برخی بیماری‌ها کاهش یا تأخیر در آسیب بیشتر مفصل را فراهم کند.

پرسش‌های متداول درباره انواع آرتریت